8 sierpnia 2025 r. Minister Finansów zaprezentował długo wyczekiwane propozycje zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnych. Nowe regulacje mają przede wszystkim wzmocnić sukcesyjny charakter fundacji, a jednocześnie ograniczyć mechanizmy wykorzystywane do agresywnej optymalizacji podatkowej. Dla osób planujących przekazanie biznesu następcom to dobra wiadomość – zapowiadane modyfikacje nie powinny naruszyć atrakcyjności fundacji rodzinnych jako narzędzia sukcesji.
Ministerstwo Finansów podkreśla, że jego intencją jest zachowanie podstawowej roli fundacji rodzinnej czyli narzędzia ochrony i pomnażania majątku rodzinnego, przy jednoczesnym domknięciu luk podatkowych. Zmiany mają przeciąć praktyki, w których fundacja była wykorzystywana głównie do uzyskiwania korzyści podatkowych, a nie do realizacji rzeczywistych celów sukcesyjnych. Zgodnie z zapowiedziami, regulacje mają wejść w życie na początku 2026 r. Co ma się zmienić?
Fundacja rodzinna miałaby utracić zwolnienie z CIT w przypadku zbycia wniesionych do niej aktywów w ciągu 3 lat od ich przekazania. Rozwiązanie to ma zniechęcać do wnoszenia aktywów wyłącznie w celu ich szybkiego zbycia z preferencją podatkową. W praktyce – jeśli aktywa mają być sprzedane w krótkim czasie, fundacja rodzinna przestanie być narzędziem do tego celu.
Dochody fundacji rodzinnej z najmu krótkoterminowego nie byłyby objęte zwolnieniem z CIT. Nowe przepisy mają zakończyć spór pomiędzy podatnikami a KAS w tej kwestii. Kluczowe będzie jednak doprecyzowanie definicji „najmu krótkoterminowego” – w przeciwnym razie ryzyko rozbieżnych interpretacji pozostanie.
Fundacja rodzinna będzie podlegać opodatkowaniu z tytułu uczestnictwa w kontrolowanej jednostce zagranicznej (CFC). Mają zostać doprecyzowane zasady opodatkowania fundacji uczestniczących w zagranicznych spółkach osobowych (transparentnych podatkowo). Celem jest więc dalsze ograniczenie możliwości unikania opodatkowania poprzez korzystanie z zagranicznych struktur.
W kontekście proponowanych zmian, istotne jest, że resort finansów zrezygnował z wcześniejszego pomysłu objęcia świadczeń wypłacanych beneficjentom fundacji rodzinnej daniną solidarnościową, należną po przekroczeniu progu 1 mln zł.
Ministerstwo Finansów planuje, by nowe regulacje zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Na razie nie wiadomo, jak ukształtują się przepisy przejściowe – czyli w jaki sposób zmiany obejmą już istniejące fundacje. Propozycje MF zostały ogłoszone w obecności Henryka Orfingera – Przewodniczącego Rady Nadzorczej Dr Irena Eris S.A. – uznawanego za autorytet w środowisku firm rodzinnych. Orfinger ocenił zmiany jako właściwe i korzystne z punktu widzenia realnej sukcesji.
Adwokat Krzysztof Smaga
Doradca podatkowy Krzysztof Józefaciuk
Istota fundacji rodzinnej nie polega na działalności charytatywnej. Przeciwnie, jest powołana do osiągania korzyści i ochrony gromadzonego w jej ramach majątku. Jeśli fundacja rodzinna chciałaby działać charytatywnie, może to zrobić tylko w jeden sposób. Niestety, jest on dużo mniej korzystny podatkowo niż w przypadku takich działań, prowadzonych na przykład przez spółkę z o.o.
Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej, przy czym cel szczegółowy musi mieścić się w celach ogólnych.
Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w zakresie określonym ustawą. Jest wówczas zwolniona z podatku dochodowego. Działalność gospodarcza wykraczająca poza ustawowy zakres jest natomiast wysoko opodatkowana (25% CIT).
Jeśli fundacja rodzina chce udzielać wsparcia charytatywnego, może to zrobić to jedynie poprzez ustanowienie beneficjentem wybranej OPP. Beneficjentem fundacji rodzinnej może być bowiem organizacja, prowadząca działalność pożytku publicznego. Wówczas, zgodnie ze statutem, może otrzymać świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Należy jednak pamiętać, że wszelkie wypłaty, które fundacja rodzinna kieruje do beneficjentów są opodatkowane 15% CIT.
Czy istnieją inne możliwości? Z uwagi na swoje cele, fundacja rodzinna nie może spełniać świadczeń na rzecz innych podmiotów niż beneficjenci – takie jest rozumienie aktualnych przepisów. Dotyczy to również świadczeń o charakterze charytatywnym.
Widać wyraźnie, że powstaje pewna nierówność w odniesieniu do świadczeń charytatywnych. Inne podmioty dokonujące takich świadczeń są bowiem lepiej traktowane przez przepisy podatkowe niż fundacje rodzinne. Te pierwsze mogą odliczyć od dochodu darowizny na cele charytatywne, fundacje rodzinne – nie.
Adwokat Krzysztof Smaga
W uchwale z końca maja 2025 r. Rada ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania przedstawiła istotne stanowisko dotyczące fundacji rodzinnych. To ważny sygnał dla osób planujących sukcesję. Fundacja rodzinna może być korzystnym narzędziem sukcesyjnym, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście działa zgodnie z celem. A celem jest gromadzenie i zarządzanie majątkiem rodzinnym.
Rada ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania to niezależny organ ekspercki, który opiniuje o zasadności zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (klauzuli GAAR). Rekomendacje Rady, choć formalnie niewiążące, mają istotne znaczenie praktyczne i interpretacyjne dla organów podatkowych oraz podatników.
Pierwsze stanowisko Rady dotyczące fundacji rodzinnej to drogowskaz dla osób planujących sukcesję lub przesunięcia majątkowe z wykorzystaniem fundacji rodzinnej. W oparciu o analizę konkretnego przypadku Rada wskazała, kiedy tego typu działania mogą zostać uznane za unikanie opodatkowania. Z lektury stanowiska Rady wynikają następujące użyteczne wnioski:
Rada krytykuje praktykę organów podatkowych, które oczekują, że podatnik zawsze powinien wybierać rozwiązanie skutkujące najwyższym opodatkowaniem. Takie podejście stanowi przejaw nadmiernego fiskalizmu.
Zamiast tego, zdaniem Rady, punktem odniesienia powinien być rozsądnie działający podatnik, który w sposób naturalny dąży do optymalizacji obciążeń finansowych – nie po to, aby unikać nielegalnie podatków, lecz aby racjonalnie zarządzać swoim majątkiem.
Rada zwraca uwagę, że przy ocenie działań podatnika kluczowe znaczenie ma motywacja towarzysząca utworzeniu fundacji rodzinnej. Czy była to wyłącznie chęć skorzystania z preferencji podatkowych, czy raczej wola długofalowego zarządzania majątkiem i przekazania go następcom.
Stwierdzenie, że fundator nie zdecydowałby się na powołanie fundacji, gdyby nie korzyści podatkowe, prowadzi do oceny jego działań jako sztucznych, a więc ukierunkowanych na uniknięcie opodatkowania.
Jednym z istotnych aspektów w omawianym temacie jest odpowiedź na pytanie: kto realnie odnosi korzyści z powołania fundacji i wniesionego do niej majątku? Jeśli fundacja rodzinna została powołana tylko po to, by fundator mógł szybko odzyskać włożony do niej majątek, to takie działanie nie zasługuje na ochronę.
Rada wskazuje, że znaczenie ma m.in.:
Rada ostrzega, że fundacja rodzinna, która pozornie realizuje swoje cele, naraża się na uznanie za instrument służący unikaniu opodatkowania.
Zwolnienie z podatku przysługuje tylko tym fundacjom, które realizują ustawowe cele tj. gromadzą majątek, zarządzają nim i spełniają świadczenia na rzecz beneficjentów, działając w sposób zorganizowany i długoterminowy.
Ważnymi wskaźnikami, czy fundację rodzinną utworzono w celu unikania opodatkowania są:
Rady wskazała na konieczność oceny działań podatnika każdorazowo w szerszym kontekście.
Należy brać pod uwagę działania podejmowane na etapie tworzenia fundacji i zasilania jej w majątek. Muszą być również uwzględniane działania samej fundacji rodzinnej, już po jej powstaniu, odnoszące się do jej majątku.
O unikaniu opodatkowania świadczyć może w szczególności okoliczność, że aktywa uzyskane przez fundację od podatnika wracają w krótkim czasie do niego, choćby w innej postaci.
Adwokat Krzysztof Smaga
Przedsiębiorcy latami skupiają się na rozwoju firmy, odkładając rozmowy o sukcesji na bliżej nieokreśloną przyszłość. W firmie rodzinnej „za wcześnie” często jednak znaczy „idealnie w porę”. To właśnie wtedy, gdy wszystko działa, jest najlepszy moment, by zastanowić się, co dalej. Niezależnie od tego czy myślisz o standardowych rozwiązaniach czy o, obecnych od 2 lat w polskim porządku prawnym, fundacjach rodzinnych – nie powinien być to plan awaryjny. Narzędzia sukcesyjne są dla tych, którzy myślą długofalowo – i chcą, żeby ich dorobek pracował dalej, w harmonii z wartościami rodziny.
Równo 2 lata temu pojawiło się w Polsce narzędzie sukcesyjne, na które czekało wielu przedsiębiorców – fundacja rodzinna. Liczby pokazują jak dużym zainteresowaniem cieszy się ten instrument prawny. Od momentu wejścia w życie ustawy o fundacji rodzinnej, w Polsce zarejestrowano ich już 2529, a kolejnych 1300 wniosków czeka na rejestrację.
– Dla wielu przedsiębiorców sukcesja kojarzy się z odchodzeniem – ale to nieporozumienie. Prawdziwa sukcesja to nie koniec, tylko nowa wizja firmy i przejście na wyższy poziom odpowiedzialności. Jeśli ktoś myśli o tym, jak firma będzie działać za 10 czy 20 lat to znaczy, jak pokazuje praktyka, że jest dalej niż większość jemu podobnych. Sukcesją powinni zainteresować się przede wszystkim ci, którzy chcą zostawić po sobie nie tylko firmę, ale i ład. I którzy wiedzą, że porządek to największy luksus, jaki można dać rodzinie i pracownikom – mówi adw. Krzysztof Smaga z Kancelarii 5E Smaga i Wspólnicy.
Dlaczego warto pomyśleć o temacie sukcesji wcześniej? To szczególnie ważne w firmach, gdzie dzieci niekoniecznie chcą lub mogą pełnić funkcje zarządcze, ale nadal czują się związane z rodzinnym biznesem. Fundacja rodzinna daje przestrzeń do kompromisu: firma może być dalej prowadzona profesjonalnie, a jednocześnie służyć rodzinie – zgodnie z jej wartościami i potrzebami.
Otwarta rozmowa o sukcesji nie osłabia pozycji lidera – wręcz przeciwnie. Pokazuje jego siłę, przewidywalność i szacunek do bliskich. A podjęcie działań, zanim życie do nich zmusi, daje firmie i rodzinie coś bezcennego: poczucie bezpieczeństwa. To nie jest plan na „kiedyś”. To plan, który daje spokój już teraz – zarówno założycielowi, jak i jego najbliższym. Bo gdy przychodzi czas zmian, nie ma miejsca na chaos – jest miejsce na ciągłość.
– Zdarza się, że inicjatywa pochodzi też od drugiej strony i temat sukcesji czy fundacji rodzinnej zaczynają właśnie przedstawiciele młodego pokolenia. Wynika to często z troski o rodzinę i wspólny biznes, ale także chęci zaplanowania własnej przyszłości – mówi mec. Smaga.
Co przekonało polskich przedsiębiorców do tak częstego korzystania z fundacji rodzinnych:
Warto jednak pamiętać, że fundacja rodzinna to nie jedyne rozwiązanie, które pozwala zadbać o przyszłość firmy i rodziny. Od lat przedsiębiorcy korzystają także z klasycznych narzędzi sukcesyjnych, takich jak umowy darowizny, testamenty, umowy zbycia udziałów, czy zapisy windykacyjne. Coraz częściej sięgają również po bardziej zaawansowane formy, jak spółki holdingowe, trusty zagraniczne czy umowy wspólników z klauzulami sukcesyjnymi. Kluczem jest dobranie strategii do konkretnej sytuacji – takiej, która najlepiej odpowiada strukturze biznesu, relacjom rodzinnym i celom właściciela. Fundacja rodzinna otworzyła nowy rozdział w polskim prawie, ale najważniejsze pozostaje jedno: zacząć rozmowę i działać z wyprzedzeniem.
Fundacja rodzinna to instytucja prawna, której głównym celem jest gromadzenie, zarządzanie majątkiem oraz realizowanie świadczeń na rzecz beneficjentów. Powstała z myślą o zapewnieniu wielopokoleniowego bezpieczeństwa finansowego rodzinie fundatora oraz o efektywnym zarządzaniu aktywami. Poniżej przedstawiamy kluczowe pojęcia i instytucje związane z fundacją rodzinną, według ich istotności dla opisywanego zagadnienia.
Jest to osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która powołuje fundację rodzinną. Fundator określa cele fundacji, sporządza statut oraz wnosi majątek na fundusz założycielski.
Fundacja rodzinna może zostać ustanowiona przez fundatora w jednej z dwóch form:
Fundator określa w statucie zasady zarządzania fundacją oraz sposób wyznaczania beneficjentów. Wnosi do fundacji majątek na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości nie mniejszej niż 100 000 zł.
Beneficjentem może być osoba fizyczna lub organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Jest on wskazany w statucie i umieszczony na liście beneficjentów. Może otrzymywać świadczenia w postaci środków pieniężnych, nieruchomości lub innych składników majątkowych, zgodnie z postanowieniami statutu fundacji.
Fundacja rodzinna realizuje świadczenia na rzecz beneficjentów zgodnie ze statutem. Mogą one obejmować wsparcie finansowe, pokrycie kosztów utrzymania, kształcenia, a także przeniesienie własności lub przekazywanie do korzystania nieruchomości lub innych składników majątkowych. Świadczenia te mogą być uzależnione od nadejścia określonego terminu (np. osiągnięcia pełnoletniości) lub spełnienia warunku (np. ukończenia studiów). Świadczenia muszą odpowiadać możliwościom finansowym fundacji.
Statut jest najważniejszym dokumentem fundacji rodzinnej, określającym jej nazwę, siedzibę, cele, zasady działania oraz zasady przekazywania świadczeń beneficjentom. Określa również strukturę organów fundacji oraz ich kompetencje.
Statut ustala fundator w akcie założycielskim fundacji rodzinnej lub w testamencie. Statut zmienia fundator albo uprawnione organy fundacji, jak zgromadzenie beneficjentów lub rada nadzorcza, zgodnie z postanowieniami zawartymi w statucie.
Jest to najwyższy organ fundacji rodzinnej, który składa się z beneficjentów uprawnionych do uczestnictwa w nim (nie wszyscy beneficjenci mogą być powołani do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów) . Zgromadzenie podejmuje decyzje dotyczące funkcjonowania fundacji, zatwierdza sprawozdania finansowe oraz może powoływać lub odwoływać członków organów fundacji. Może również postanowić o rozwiązaniu fundacji rodzinnej.
Zarząd fundacji rodzinnej odpowiada za prowadzenie jej spraw i reprezentowanie jej na zewnątrz. Może składać się z jednej lub więcej osób, które muszą posiadać pełną zdolność do czynności prawnych. Zarząd realizuje cele fundacji oraz spełnia świadczenia na rzecz beneficjentów.
Rada nadzorcza to organ kontrolny fundacji rodzinnej, którego ustanowienie jest obowiązkowe, jeśli liczba beneficjentów przekracza 25 osób. Odpowiada za nadzór nad działalnością zarządu i przestrzeganie postanowień statutu.
Fundacja rodzinna powstaje z określonym funduszem założycielskim (min. 100 000 zł), który może być powiększany o kolejne darowizny, spadki lub inne aktywa. Majątek wniesiony przez fundatora na pokrycie funduszu założycielskiego nie może być mu zwrócony.
Przedmiotem majątku fundacji mogą być:
Majątek fundacji rodzinnej służy realizacji jej celów oraz zapewnianiu świadczeń beneficjentom, zgodnie z postanowieniami statutu i obowiązującymi przepisami prawa.
Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, jednak jej zakres jest określony przez ustawę. Do dozwolonych form działalności należą:
Jest to tzw. dozwolona działalność gospodarcza fundacji, opodatkowana w uprzywilejowany sposób. Jeśli fundacja przekroczy zakres dozwolonej działalności gospodarczej, dochody z tej działalności mogą podlegać sankcyjnemu opodatkowaniu w wysokości 25% CIT.
Fundacja rodzinna korzysta z preferencyjnych zasad opodatkowania, które można podsumować następująco:
Większość przychodów fundacji rodzinnej jest zwolniona z bieżącego podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Oznacza to, że fundacja nie musi płacić podatku od swoich dochodów w trakcie roku. Opodatkowanie CIT pojawia się w sytuacjach:
We wszystkich powyżej przedstawionych sytuacjach stawka podatku wynosi 15%.
Obciążenia podatkowe mogą pojawić się również w pewnych wyjątkowych przypadkach, tj.:
Fundacja rodzinna płaci 15% CIT przy wypłacie świadczeń beneficjentom. Jeśli fundacja wypłaca pieniądze lub inne świadczenia beneficjentom, po ich stronie może znaleźć zastosowanie zwolnienie z PIT. Aby jednak skorzystać z tego zwolnienia, ważne jest, kto wniósł majątek do fundacji i kto jest jej beneficjentem.
Gdy cały majątek fundacji pochodzi od fundatora (osoby, która założyła fundację), zwolnienie z PIT obejmuje świadczenia wypłacane beneficjentom – bliskim krewnym fundatora. Dotyczy to: małżonka, dzieci, wnuków i prawnuków, rodziców i dziadków, pasierbów, rodzeństwa, ojczyma i macochy (tzw. „grupy 0” w przepisach o podatku od spadków i darowizn). W przypadku kiedy mienie fundacji rodzinnej jest wniesione w całości przez osoby niebędące fundatorami – zwolnienie z PIT nie znajduje zastosowania.
W przypadku, gdy fundacja ma mieszany majątek – częściowo od fundatora, a częściowo zgromadzony samodzielnie – zwolnienie z PIT dotyczy tylko tej części świadczeń, która odpowiada proporcji majątku wniesionego przez fundatora w stosunku do całości majątku fundacji.
Fundacja rodzinna posiada osobowość prawną i odpowiada za swoje własne zobowiązania. Fundacja ponosi również odpowiedzialność za zobowiązania fundatora powstałe przed jej ustanowieniem. Odpowiedzialność ta jest jednak ograniczona do wartości wniesionego przez fundatora majątku.
Rejestr fundacji rodzinnych to publiczny rejestr, w którym wpisywane są wszystkie fundacje rodzinne. Wpis do rejestru ma charakter konstytutywny, co oznacza, że dopiero z chwilą jego dokonania fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną. Rejestr prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Rejestracji podlegają m.in.:
Jest prowadzona i aktualizowana przez zarząd. Lista ta zawiera dane osób i organizacji, które posiadają status beneficjentów wobec fundacji rodzinnej, w tym prawo do otrzymywania świadczeń od fundacji.
Na wniosek fundatora, beneficjenta lub członka organu fundacji możliwe jest zaskarżenie uchwał organów fundacji do sądu, jeśli są one sprzeczne z ustawą lub statutem.
Fundacja rodzinna może zostać rozwiązana w określonych przypadkach, np. gdy upłynie okres jej trwania, zostanie osiągnięty jej cel lub dalsza działalność stanie się niecelowa. Decyzję o rozwiązaniu fundacji może podjąć fundator lub zgromadzenie beneficjentów, jeśli statut fundacji tak stanowi albo sąd w przypadku naruszenia prawa przez fundację. Proces likwidacji obejmuje, m.in. spłatę zobowiązań oraz podział majątku między uprawnionych beneficjentów.
Audyt fundacji rodzinnej zapewnia zgodność jej działalności z przepisami prawa i statutem. Służy ocenie finansów, przestrzegania regulacji oraz skutecznego zarządzania majątkiem. Audyt przeprowadzany jest minimum raz na cztery lata. Wyniki audytu mogą wymagać zmian w funkcjonowaniu fundacji i są istotnym elementem jej kontroli wewnętrznej.
Artykuł ten odnosi się do podstawowych pojęć związanych z fundacją rodzinną. W kolejnych wystąpieniach będziemy omawiać bardziej szczegółowe zagadnienia związane z funkcjonowaniem fundacji rodzinnych.
autor: adw. Krzysztof Smaga
Po etapie decyzyjnym oraz koncepcyjnym i przygotowawczym, kolej na powołanie fundacji rodzinnej do życia.
Ustanowienie fundacji rodzinnej wymaga sekwencji kilku czynności. Są nimi:
Fundację rodzinną ustanawiają fundator lub fundatorzy. Składają oni oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej przed notariuszem. Jest to tzw. akt założycielski fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna może być również ustanowiona w testamencie. Testament taki musi mieć, podobnie jak akt założycielski, również formę aktu notarialnego. W sytuacji ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie, może mieć ona jednak tylko jednego fundatora.
Statut fundacji rodzinnej, podobnie jak jej akt założycielski, wymaga wizyty u notariusza. Najczęściej fundatorzy w jednym akcie notarialnym ustanawiają fundację rodzinną i ustalają brzmienie jej statutu.
Statut jest dokumentem regulującym zasady działania fundacji rodzinnej. Istnieje pewna obligatoryjna treść statutu – statut musi zawierać te postanowienia, inaczej fundacja nie zostanie zarejestrowana. Są to postanowienia obejmujące, m.in.: nazwę i siedzibę fundacji rodzinnej, jej cele, określenie beneficjentów, uprawnienia i świadczenia przysługujące beneficjentom, czas trwania fundacji rodzinnej, wartość funduszu założycielskiego, organy fundacji rodzinnej i sposób jej reprezentacji, zasady zmiany statutu fundacji rodzinnej, przeznaczenie mienia fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu.
Statut może zawierać również pewną treść fakultatywną (nieobowiązkową), jak choćby wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej.
Fundatorzy, zgodnie z postanowieniami statutu, ustanawiają organy fundacji rodzinnej (powołują członków tych organów). Fundacja rodzinna musi mieć zarząd, który ją reprezentuje i na bieżąco kieruje jej działaniami. Fundacja musi posiadać również zgromadzenie beneficjentów. Jest to najwyższy organ fundacji, uchwałodawczy, który można porównać do zgromadzenia wspólników w spółce z o. o.
Fundacja rodzinna może, ale nie musi mieć radę nadzorczą, chyba że liczba beneficjentów fundacji przekracza 25 osób. Rada nadzorcza jest wówczas obowiązkowa.
Jest to dokument, który sporządzają fundatorzy i zawierają w nim wskazanie mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej na pokrycie funduszu założycielskiego. W spisie mienia podaje się jego wartość rynkową, na dzień ustanowienia fundacji. Spis mienia jest aktualizowany w czasie istnienia fundacji rodzinnej przez jej zarząd.
Po ustanowieniu fundacji rodzinnej, a przed jej rejestracją fundatorzy muszą wnieść do fundacji zadeklarowane mienie, na pokrycie funduszu założycielskiego. Następuje to na podstawie umowy pomiędzy fundatorami a fundacją, a w sytuacji, gdy mienie to ogranicza się do sum pieniężnych, są to po prostu przelewy bakowe. Jeśli w skład mienia wchodzą nieruchomości, będzie to akt notarialny.
Fundacja rodzinna powstaje z chwilą wpisania jej do rejestru fundacji rodzinnych. Rejestr taki prowadzi jeden sąd w Polsce – Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Wniosek o wpis fundacji do rejestru fundacji rodzinnych składa się na urzędowych formularzach, w formie papierowej (w dobie cyfryzacji, należy spodziewać się że ulegnie to zmianie). Do wniosku należy dołączyć szereg załączników obejmujących choćby akt założycielski, statut, dowody wniesienia mienia na fundusz założycielski i spis mienia, dowody ustanowienia organów, załączniki dotyczące przedmiotu działalności gospodarczej fundacji, zaświadczenia o niekaralności członków zarządu i rady nadzorczej.
W rezultacie skutecznego wniosku o rejestrację, sąd rejestrowy wydaje postanowienie o rejestracji fundacji rodzinnej i nadaje jej numer w rejestrze.
Nieco odmiennym przypadkiem jest ustanowienie fundacji w testamencie. Wówczas najpierw następuje rejestracja fundacji, a dopiero po tym wniesieni mienia na pokrycie funduszu założycielskiego. Mienie to przy tym musi być wniesione w terminie dwóch lat od zarejestrowania fundacji. Jeśli to nie nastąpi to fundacja ulegnie rozwiązaniu.
Kilka miesięcy temu Ministerstwo Finansów zapowiadało, że od 2025 roku wejdą w życie zmiany związane z opodatkowaniem fundacji rodzinnych. Miały dotyczyć m.in. 15-letniej karencji na zbycie majątku fundacji rodzinnej oraz opodatkowanie dochodów fundacji uzyskiwanych z najmu i dzierżawy jej nieruchomości. Zmianom wyraźnie sprzeciwiali się przedsiębiorcy i środowiska biznesowe. Projekt zmian nie znalazł się jednak w wykazie prac Sejmu na 2024 rok. Wszystko więc wskazuje na to, że na razie przepisy pozostaną bez zmian.
Przypomnijmy – w sierpniu 2024 r. środowisko biznesu rodzinnego zelektryzowała informacja o potencjalnych zmianach przepisów dotyczących fundacji rodzinnych. Chodziło przede wszystkim o:
Sygnalizowane zmiany miały wejść w życie z początkiem 2025 roku. Ministerstwo Finansów twierdziło, że są one uzasadnione z uwagi na to, że duża część fundacji rodzinnych jest tworzona tylko po to, aby uniknąć opodatkowania lub uzyskać korzyści w tym zakresie. Takie ustalenia miały wynikać ze schematów podatkowych (MDR), raportowanych do administracji skarbowej oraz z wniosków o interpretacje indywidualne, składane do dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Ponadto Ministerstwo wskazywało, że w przestrzeni publicznej istnieje wiele sygnałów wskazujących na zastosowanie fundacji rodzinnych do agresywnej optymalizacji podatkowej. Nawet wielu doradców prawnych reklamowało swoje usługi w zakresie tworzenia fundacji rodzinnych w tym celu.
Temat zmian w przepisach o fundacjach rodzinnych spotkał się z żywym odzewem i ostrą krytyką środowiska biznesu, komentatorów życia gospodarczego i przedstawicieli odpowiedzialnych firm doradczych. Podkreślano, że:
W odpowiedzi na krytykę, Ministerstwo zastrzegło, że większość przedstawionych propozycji stanowi dopiero wstęp do dyskusji nad zmianami, i że będą następnie poddane konsultacjom społecznym.
Ostatecznie projekt zmian nie znalazł się w wykazie prac Sejmu na ten rok. Oznacza to, że omawiane zmiany nie wejdą w życie w 2025 r. Wynika to z obowiązującej w prawie podatkowym zasady, że zmiany na nowy rok podlegają publikacji w Dzienniku Ustaw najpóźniej do 30 listopada roku poprzedniego, oraz że podatnik nie może być zaskakiwany niekorzystnymi dla siebie zmianami w ciągu roku.
Jest również wątpliwe, wobec wypowiedzi Ministerstwa Finansów o konsultacjach i reakcji środowiska biznesu rodzinnego, czy anonsowane propozycje zmian w ogóle będą forsowane.
Decyzja o ustanowieniu fundacji rodzinnej to pierwszy krok. Kolejnym, równie istotnym etapem, jest szczegółowa analiza i precyzyjne ustalenia dotyczące kształtu i zasad funkcjonowania rodzinnego biznesu w oparciu o fundację. To właśnie na tym etapie ważną rolę odgrywają prawnicy i doradcy podatkowi, którzy pomagają wytyczyć ścieżkę działania, zgodną z oczekiwaniami fundatora i jednocześnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Rozważania na temat modelu funkcjonowania fundacji rodzinnej wymagają znajomości regulacji prawnych i podatkowych. Prawnik pomoże ustalić, jakie rozwiązania najlepiej zabezpieczą interesy fundatora i beneficjentów, a doradca podatkowy wskaże najkorzystniejsze formy rozliczeń finansowych. To wsparcie jest kluczowe w takich kwestiach jak:
Każda z tych decyzji wymaga oczywiście indywidualnego podejścia i analizy prawno-podatkowej.
Po analizie przychodzi czas, żeby określić podstawowe kierunki działania fundacji rodzinnej. Te kierunki reguluje statut fundacji. Jego stworzenie wymaga precyzyjnych ustaleń, które obejmują m.in.:
Beneficjentów
Organy fundacji
Czas trwania fundacji i zmiany statutu
Po określeniu kluczowych założeń i uzgodnień nadchodzi czas na przygotowanie majątku lub przedsiębiorstwa do wniesienia do fundacji. To także czas na przygotowanie statutu przez kancelarię i zaprezentowanie go klientowi.
Wielu przedsiębiorców wciąż zastanawia się, czy fundacja rodzinna to dla nich dobre rozwiązanie. Na podstawie naszych doświadczeń przybliżamy istotę fundacji rodzinnej krok po kroku. Pierwszy krok – decyzja, jest tym najważniejszym.
Fundacja rodzinna to instrument dobry dla osób, które posiadają wartościowy majątek i chcą go przekazać swoim następcom. Dla tych, którym zależy, aby przekazane mienie pozostało w rękach następców przez dłuższy czas i nie uległo szybkiemu upłynnieniu lub utracie.
Role – czyli kto jest kim w fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna musi być zasilona mieniem o wartości co najmniej 100 tysięcy złotych. Taka jest bowiem minimalna wysokość funduszu założycielskiego wymaganego przez ustawę. Mieniem wnoszonym do fundacji mogą być nieruchomości, ruchomości, pieniądze, udziały, akcje lub inne wartościowe prawa, które przelicza się na pieniądze. Ustanawiając fundację rodzinną i wyposażając ją w majątek, fundatorzy dokonują swego rodzaju aktu dobroczynności. Z tego powodu trudno sobie wyobrazić, aby do fundacji wnoszone było mienie poważnie obciążone, mogące generować problemy w przyszłości, np. poprzez wszczynane egzekucje.
Fundacja rodzinna stanowi odrębny od fundatorów i beneficjentów byt prawny i jeśli coś otrzyma, to nikt nie może jej tego odebrać. Tutaj ujawnia się istota fundacji rodzinnej. Zilustrujmy to przykładem.
Jeśli fundator daruje udziały w spółce z o .o. swoim trzem synom, po 1/3 każdemu z nich, to traci nad nimi kontrolę. Każdy z synów może później zbyć te udziały. Jeśli fundator wniesienie te udziały do fundacji rodzinnej i postanowi, że ma ona wypłacać synom jako beneficjentom po 1/3 zysku, to ekonomicznie uzyskują oni tyle samo. Dodatkowym efektem jest jednak to, że istnieje nadal kontrola nad udziałami. To fundacja staje się udziałowcem, a nie synowie i żaden z nich nie ma prawa rozporządzać tymi udziałami.
Możemy wyróżnić kilka powodów, dla których fundacja rodzinna jest lepsza od dokonywanych w kierunku następców darowizn lub sporządzanych testamentów.
Fundacja rodzinna to dobry wybór:
Fundacja rodzinna to coraz popularniejszy sposób zarządzania majątkiem rodzinnym. Przepisy pozwalają na to, że większość przychodów osiąganych przez fundację rodzinną jest zwolniona z bieżącego podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Oznacza to, że fundacja nie musi płacić podatku od swoich dochodów w trakcie roku, z wyjątkiem kilku szczególnych sytuacji.
Obciążenia podatkowe w CIT pojawiają się w kilku sytuacjach:
We wszystkich powyżej przedstawionych sytuacjach stawka podatku wynosi 15%.
Obciążenia podatkowe mogą pojawić się również w pewnych wyjątkowych przypadkach, tj.:
Fundacja rodzinna płaci 15% CIT przy wypłacie świadczeń beneficjentom. Jeśli fundacja rodzinna wypłaca pieniądze lub inne świadczenia beneficjentom, po ich stronie może znaleźć zastosowanie zwolnienie z PIT. Aby jednak skorzystać z tego zwolnienia, ważne jest, kto wniósł majątek do fundacji i kto jest jej beneficjentem.
Gdy cały majątek fundacji pochodzi od fundatora (osoby, która założyła fundację), zwolnienie z PIT obejmuje świadczenia wypłacane beneficjentom – bliskim krewnym fundatora. Dotyczy to:
Osoby te należą do tzw. „grupy 0” w przepisach o podatku od spadków i darowizn. Taka sytuacja jest najbardziej korzystna podatkowo.
W przypadku kiedy mienie fundacji rodzinnej jest wniesione w całości przez osoby niebędące fundatorami – zwolnienie z PIT nie znajduje zastosowania.
W przypadku, gdy fundacja ma mieszany majątek – częściowo od fundatora, a częściowo zgromadzony samodzielnie – zwolnienie z PIT dotyczy tylko tej części świadczeń, która odpowiada proporcji majątku wniesionego przez fundatora w stosunku do całości majątku fundacji.
Podsumowując, im większa część majątku pochodzi od fundatora, tym korzystniejsze są zasady opodatkowania świadczeń dla beneficjentów, będących osobami najbliższymi dla fundatorów.
Jeśli wspólnik spółki korzystającej z estońskiego CIT (alternatywny sposób opodatkowania dla określonych podmiotów) zostanie fundatorem lub beneficjentem fundacji rodzinnej, spółka straci prawo do dalszego stosowania tego korzystnego opodatkowania.
Wynajem nieruchomości w ramach fundacji rodzinnej jest mniej korzystny podatkowo niż tzw. najem prywatny. W przypadku najmu prywatnego płacisz podatek na bieżąco, w formie ryczałtu według stawki 8,5% lub 12,5%. Jeśli nieruchomości zostaną przeniesione do fundacji rodzinnej, dochód z najmu nie będzie opodatkowany na bieżąco, a dopiero w momencie wypłaty zgromadzonych środków (w przypadku wypłaty tych środków beneficjentom z „grupy 0” – stawką 15%). Choć podatek jest wyższy, to jego zapłata jest odroczona.
Fundacja rodzinna może być podatnikiem VAT, jeśli prowadzi działalność gospodarczą. Wniesienie majątku do fundacji może stanowić dostawę towarów na gruncie VAT (opodatkowaną VAT lub zwolnioną). W większości przypadków, nie powoduje to rzeczywistego obciążenia podatkowego, dzięki zasadzie neutralności w podatku VAT. Warto jednak dokładnie przeanalizować takie transakcje, by uniknąć niepotrzebnych formalności i problemów.
Należy pamiętać, że wniesienia określonego składnika majątku do fundacji rodzinnej nie da się „cofnąć” bez zapłaty podatku. Warto więc przed podjęciem decyzji dokładnie przeanalizować sytuację podatkową. Wniesienie do fundacji, np. domu, w którym zamieszkuje jeden z beneficjentów spowoduje, że fakt dalszego zamieszkiwania w tym domu będzie dla tego beneficjenta świadczeniem uzyskanym od fundacji – a więc podlegającym opodatkowaniu.